21. yy. ekolojik mimarlığına kazandırdığı özgün tasarımlarıyla tanınan Tokyo'lu mimar Shigeru Ban.

Mies Van der Rohe ve Le Corbusier ile birlikte modernist mimarinin atalarından kabul edilen Alvar Aalto’nun işlevselci mimarisinden edindiği güçlü etkileri, birincil mimari öğretisi olan geleneksel Japon mimarisiyle entegre ederek kendi güçlü mimari dilini oluşturmuştur. Fakat tüm bu tanımların ötesinde, onu muadillerinden ayıran, hayal ettikleridir.

Karton kolonlar üzerinde taşınan kiliseler, kağıttan köprüler, tekstil ürünlerinden duvarlar…Shigeru Ban bunları hayal etmekle kalmamış, uluslararası mimari çevrelerin önce mesafeli duruşları, sonra alkışları arasında hayata geçirmiştir.

Photo by Didier boy de la Tour

Kağıdın bir taşıyıcı olarak yetersiz kaldığı fikrinin aksine, Ban’ın gözünde kağıt da diğer yapı malzemeleri gibi işlenebilir bir sanayi ürünüdür. Çeşitli işlemlerle yangın dayanımı arttırılabilir, su geçirmemesi sağlanabilir, hatta ahşap kadar dayanıklı bir malzeme haline getirilebilir. Üstelik kağıt, diğer yapı elemanlarına kıyasla çok daha az maliyetli ve geri dönüşümü olanaklı yapıların inşasını mümkün kılar. Bu anlayış ile Ban, günümüz “modernist makine”lerine karşı hümanist ve duyarlı bir mimari anlayışı savunan, mesleki pratiğini mimarın sorumlulukları üzerine sağlam fikirleri çerçevesinde yerine getiren aktivist bir mimardır.

Shigeru Ban’ın kağıttan mimarlığı, 1989’da ilk eseri olan “Paper Arbor” (Kağıt Çardak) ile işlerliğini göstermiş ve Ban bu yapısı ile karton tüplerin, kağıdın yapıda kullanımının en verimli hali olduğunu keşfetmiştir. 1995 yılında inşası tamamlanan “Paper House” ile Ban, Japonya’da yaşam alanı tasarımında kağıdı birincil yapı malzemesi olarak kullanan ilk mimar olmasının yanında, bu aykırı yöntemi ile Japon yapı standartlarının tüm gereklerini yerine getirmiş, yapı onayı almıştır.

Paper Bridge was designed as a summer event for the tourist season near the Pont du Gard, a Roman aqueduct in the south of France near Nimes, registered by UNESCO as a World Heritage.

1995 yılında gerçekleşen Kobe depremi sonrası bölgede yapılması planlanan geçici deprem konutları, Ban’ın ekolojik mimarisi için büyük bir sınav olduğu kadar, hümanizmi mimarisine yansıtması için büyük bir fırsat olmuştur. Ban’ın geçici konutlarında, o güne kadar kullanılan ağır ve kağıda oranla maliyeti yüksek alüminyum taşıyıcılar yerine parafine yatırılarak su geçirmezliği sağlanmış karton tüpler ve farklı amaçlar için üretilmiş tekstil ürünleri kullanılmıştır. Bu düşük maliyetli, inşası kolay, ekolojik konutların işlevselliği kanıtlanmış ve 1999 Marmara depreminden sonra ülkemizde, 2001 yılında da Hindistan’da uygulanmıştır.

Kobe depreminden sonra bölgede sosyal dayanışmayı besleyecek geçici bir mekan kurulması düşünüldüğünde çözüm yine Shigeru Ban’dan gelmiştir. 9 metre uzunluğunda 58 adet karton tüp, ve üzerine örtülen polikarbonat örtü ile kağıttan ilk kilise 160 gönüllü ile beş haftada inşa edilmiştir. “Paper Church” bölgede bulunduğu 5 senede, inşasından başlayarak dayanışmanın simgesi haline gelmiştir. 2005 yılında kilisenin malzemeleri Taiwan’a götürülmüş, ve kilise yeniden, farklı yapı malzemeleri ile birlikte, bu sefer kalıcı olarak inşa edilmiştir. Ban tüm bu bölgelerde barınma ihtiyacını karşılarken, insanların yaşam kalitesini artıran ve dünyanın iç güzelliğini kutsayan yeni mekânlar yaratmıştır.

Shigeru Ban Web Site

Kağıdın strüktürel gücünü çatı örtülerinde kanıtlayan Ban’ın bir sonraki iddiası bu malzeme ile taşıyıcılığın en büyük sınavını vermekti. 2007’de Güney Fransa’da bulunan Gardon Nehri’nde, çelik mesnetlerle birbirine bağladığı 281 karton tüp ile inşa ettiği “Paper Bridge”, hemen yanında bulunan Pont du Gard su kemerleri ile tasarımda kontrastı ve doğal malzemede uyumu aynı anda yakamayı başarmıştır. Tüm bu devrimci fikirlerin sahibi Ban, Time dergisi tarafından da "yüzyılın mucitleri" arasında gösterilmiştir.

Uluslararası mimaride, Shigeru Ban’ın yapıları, ekolojik mimarinin ötesinde güçlü ve özgün bir mimari duruşun da örnekleri olarak görülmektedir. Geleneksel Japon Mimarisi konusunda aldığı eğitim ile Ban, Japon Mimarisi methodunu kendi mimari anlayışı çerçevesinde özümsemiştir. Rasyonalist mimari anlayışı onu batı modernizmini yeniden gözden geçirmeye itmiş, geleneksel Japon mimarisinin rasyonel bir modelinden ilham alarak oluşturduğu zengin beğenisini mimarisine yansıtmıştır. Batı’nın etkileri ve mimari eğitimiyle Ban, Doğu ve Batıya ait yapı form ve methodları başarılı bir şekilde yapılarına entegre etmiştir. Eş zamanlı olarak, modernizmin usta mimarlarının yapılarından etkilendiği mimari sistem strüktürleri üzerine araştırmalar yapmıştır. Ban için “algılanabilir strüktür”, çalışmalarında yer alan en önemli temalardan biridir. Yapı tasarımında dekoratif malzeme kullanımını onaylamayan Ban, başarı ile tasarlanmış bir strüktürün en dekoratif yapı elemanı olduğunu ve yapıya mimari bir gerçeklik katarak yanılsamasız bir görkem kazandırdığını savunmaktadır.

Shigeru Ban Web Site

Shigeru Ban kağıdın yanı sıra, farklı dönüştürülebilir malzemeler ile birçok konut, kilise, sergi alanı ve okul tasarlamıştır. Onun uluslararası başarısı aynı zamanda mimari dilin tercümede değişmediğinin de en büyük kanıtıdır.

KAYNAK:
http://www.shigerubanarchitects.com/
Shigeru Ban: Complete Works 1985-2010, Jodidio P.

Başak Bakkaloğlu
Eylül 2011 - NtsMag