Ömer Durmaz*

Bedri Kökten elbette önce mimarlığıyla öne çıkmaktadır. Diğer yandan, grafik tasarım tarihi içinde anılmayı hak eden çalışmalar da yapmıştır.

Çocukluğundan itibaren resim yeteneğiyle bilinen Kökten (1921–2008), 1945’te Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde tamamladığı mimarlık eğitiminin ardından önemli kurumların rölöve, restorasyon ve mimari projelerini hazırlar, aynı kurumların grafik işlerini de üstlenir. (1) 1950–1970 arasındaki mimari üretimlerinin paralelinde gelişen grafik işleri, Kökten’i grafik tasarım tarihi içinde konumlandırmayı gerektirecek kadar dikkat çekicidir.

Bedri Kökten Çalışmaları

Kökten’in grafik çalışmaları kronolojik olarak incelendiğinde, grafik eğitimi almamasına rağmen, mimarlıkta kazandığı çizgi gücüyle döneminin grafik-resimleme anlayışını yakalamakta zorlanmadığı görülür; ilan, afiş, etiket, broşür, kitap kapağı, logo gibi grafiğin hemen her alanında ürün verir. Grafik-resimleme çalışmaları yaptığı kurumlar arasında; Sümerbank, Ziraat Bankası, Gima, Kızılay, Maliye Vekâleti Amortisman ve Kredi Sandığı, Emlak Bankası, Türkiye Turizm Bankası, Diyanet İşleri Başkanlığı; kuruluşlar arasında Kilyos Oteli, Detay Madeni Eşya Bürosu, As Burger, Egemak Oto Bakım Merkezi, Butik Kibar, Enya Endüstri, İnter Möble, Möblesan, Anda Konfeksiyon, Hisar Hotel, Vezüv, Pınar Restoran ve El Mimarlık sayılabilir. Kökten’in İzmir Fuarı afiş yarışması, İzmir ili amblem yarışması gibi grafik tasarım yarışmalarına da katıldığı, ilerleyen yıllarda benzer yarışmalarda seçici kurul üyeliği yaptığı kızı Hande Kökten’in aile arşivindeki belgelerden anlaşılıyor.

Ömer Durmaz Arşivi

Kökten’in grafik üretimlerinde İETT Genel Müdürlüğü “Grafik Dairesi Şefi” kayınpederi Rıfat Cevdet Akçiz’in etkisinin olduğu söylenebilir. Sumru Akçiz ile 1954’te evlenen Kökten, bu tarihten önce de ufak-tefek grafik işler yapar; ancak hem artan sorumluluklarının hem de kayınpederinin mesleki geçmişinin, yaptığı grafik işlere daha farklı bir gözle bakmasına neden olduğu ve kariyerinin bir parçası haline getirdiği düşünülebilir.

Bedri Kökten, grafik tasarımın bir disiplin olarak yeni yeni kabul gördüğü 1950’li yıllarda önemli bir boşluğu doldurur, 1960’lar boyunca basılı görsel kültür tarihimizin üretenlerinden biri olur. Tıpkı mimarlık bölümü öğretim görevlisi ressam Ercümend Kalmık (1908–1971), mimar Selçuk Milar (1917–1991), mimar Yalçın Emiroğlu (1930–2014), içmimar Faruk Geç (1931–2014), mimar Güngör Kabakçıoğlu (1933–2011) gibi bir dönemin mimar kökenli grafik-resimlemecileri arasında yer alır. (2)

* Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Bölümü öğretim görevlisi.

• Afişler, Ömer Durmaz’ın Türkiye grafik tasarım tarihi arşivinden.

1 Durmaz, Ömer (2011); İstanbul’un 100 Grafik Tasarımcısı ve İllüstratörü, ss. 88-89, İstanbul, Kültür A.Ş.
2 Bedri Kökten’in aralarında yer aldığı ilk dönem mimar grafik-resimlemeciler kuşağını, yine mimarlık eğitimi almış ya da yolu mimarlık fakültesinden geçmiş Erkal Yavi, Aydın Ülken, Ali Akdamar, Selçuk Demirel, Necdet Çatak gibi önemli grafik tasarımcı ve resimlemeciler takip eder.

Ege Mimarlık dergisi 105. sayısında yayımlanmıştır.