O uzun çubuğa çok ihtiyacınız var. Bir türlü gelmiyor. Ancak her an gelebilme ihtimali sizi oyunda tutuyor.

Hele ki gelsin, her şey nasıl da düzelecek bir anda. Tüm sorunlarınız çözülüverecek. Üst üste binen yüklerinizden sizi bir anda kurtaracak, sizi düzlüğe çıkaracak. Adeta yeniden başlayacaksınız hayata/oyuna.

..değil mi?

Belki de değil. Belki de tam olarak öyle. Tetris oynamış herkes uzun çubuğu uzun uzun beklemiş, bazen tam vaktinde gelmiş bazen de geldiğinde artık iş işten çoktan geçmiştir. İşte, hayat da Tetris de bu yüzden benzerdir ve güzeldir.

Hasan Hüseyin Korkmazgil'in dediği gibi;
...dostum dostum güzel dostum
bu ne beter çizgidir bu
bu ne çıldırtan denge
yaprak döker bir yanımız
bir yanımız bahar bahçe...

Arts Centre Melbourne'de Tetris adlı gösteriden bir kare
Arts Centre Melbourne'de Tetris adlı gösteriden bir kare

Tetris'i muhakkak bilirsiniz ama Alexey Pajitnov'dan yani Tetris'in yaratıcısından pek haberdar olmayabilirsiniz. Moskova Bilimler Akademisinde bilgisayar programcısı olan Pajitnov, Tetris'i bundan 36 yıl önce geliştirdi.

Tetris dünyanın en popüler dolayısıyla en çok satan oyunlarından biri. Bu ünü sayesinde onlarca telif kavgasına da sahne oldu.

Pajitnov oyunu tasarladıktan sonra Vadim Gerasimov da oyunu IBM PC'ye taşıdı ve bu sayede Tetris çılgınlığı Moskova ve çevresinde başlamış oldu. Ardından hikayeye dahil olan macar yazılımcılar Tetris'in apple ve commodore 64 versiyonlarını ürettiler. Bu versiyonlar ingiliz bir yazılım şirketinin dikkatini çekti ve uzun yıllar sürecek çekişmeler başladı.

İngiliz yazılım şirketinin başkanı Robert Stein pc versiyonunun haklarını almak için Pajitnov ile görüşmeye çalışır. Aynı zamanda apple ve c64 için de macarlarla temas halindedir. Fakat daha hızlı davranan biri çıkar; Robert Maxwell'in Mirrorsoft'u. Stein, Pajitnov'u ikna etmeye çalışırken Ruslar da olaya dahil olur ve Pajitnov'a baskı yaparak Tetris'in haklarının satılmasına engel olurlar. Stein, Pajitnov'dan eli boş dönünce de rotayı macarlara kırar ve Tetris'in aslında macarlara ait olduğunu iddia eder.

Stein lobi faaliyetleri ile uğraşırken, Spectrum Holobyte ve Mirrorsoft oyunu piyasaya sürmeye başlamıştır bile. Piyasaya çıkan oyun, rusların baskıları sonucu yoğun olarak rus temaları taşır. (Kızıl meydan, Yuri Gagarin'li uzay teması vb.) 1988 yılına gelindiğinde Tetris Amerika ve İngiltere'de en çok satılan bilgisayar oyunu ünvanını kazanır.

Asla vazgeçmeyen Stein bu kez Tetris'in salon oyunları hakkını alabilmek için sonradan kurulan ve hakları elinde bulunduran Elorg'un yöneticisi Alexinko ile görüşür. Bu esnada Spectrum da sahip olduğu hakları Japonya'da bir başka oyun şirketine devreder ve Japonya'da hareketli günler başlar.

1988'in sonlarında ise "Game Boy" çılgınlığı baş gösterir ve Minoru Arakawa Tetris'i bir paket olarak yeni oyuncağında sunmak ister. Haklarını satın alabilmek için Henk Rogers (Bullet-Prof Software) ile görüşür.

tetris tarihi

Rogers, Maxwell'in oğlu Kevin ve Stein telif savaşlarında öne geçmek ve yeni anlaşmalar koparabilmek için Moskova'ya uçtular. Rogers öncelikle Elorg temsilcisi Evgeni Belikov'la görüştü. Pajitnov ve Ruslar'ı etkilemeyi başarmıştı ve Tetris'in taşınabilir versiyonunun hakları için imza attırmıştı. Bunun ardından, Rogers, Famicom versiyonunu Ruslara gizlice gösterdi. Belikov bu duruma çok şaşırdı. Rogers'a konsol versiyonu yapabilmesi için hakları vermemişti. Rogers bu hakları Tengen'den aldığını söyledi fakat Belikov'un Tengen hakkında hiçbir fikri yoktu. Rogers, rusları sakinleştirmeye çalışıyordu ve Belikov'a hikayeyi anlatmaya başladı. Robert Stein'ın anlaşması sadece Tetris'in bilgisayarlar için olan versiyonlarında geçerliydi. Diğer hiçbir hakkı satabilmesi mümkün değildi. Görüyordu ki Tetris'e ait bütün konsol haklarını almak adına hala bir şansı vardı, fakat şunu da biliyordu ki kendisinden çok daha büyük olan Atari ile savaşmak zorundaydı.

Belikov, Stein ile anlaşmayı güncelledi. Anlaşmada bilgisayarlar "İşlemci, monitör, disk sürücüsü(leri), klavye ve işletim sistemlerinden oluşan PC' bilgisayarlar" şeklinde tanımlanıyordu. Stein bu anlaşmaya arcade haklarını da ekleyerek Moskova'dan ayrıldı. Rogers 89 yılında Moskova'ya tekrar bir ziyaret gerçekleştirecek ve bu kez dev bir anlaşma ile konsol haklarını Nintendo adına satın alacaktı. Bu anlaşmanın yanına Tetris ile ilgilenen kimse yaklaşamayacaktı. Nintendo ve BPS artık en büyük Tetris oyuncusuydular.

Maxwell kuvvetli biriydi ve Tetris'i geri almayı kafaya koymuştu. Hem Sovyet hem de İngiliz hükümetleriyle görüşmeler yaparak işleri kendi lehine döndürmeyi planlıyordu. Komunist parti ve Elorg arasında bir savaş başlatmıştı ve yüksek makamlardan japon şirket için daha fazla endişelenmemesi konusunda söz almıştı. Tüm bunlardan sonra Nintendo CEO'su apartopar Moskava'ya uçtu. Elorg ile Sovyet hükümeti arasında geçenleri dinledi ve o gece Tengen'in Nintendo'yu dava ettiğini öğrendi.

Tengen olan bitenden faydalanarak kendi Tetris versiyonunu piyasaya sürdü. Buna karşın iyi hesap yapamayan Tengen'in yüz binlerce Tetris versiyonu raflara çıkamadan depolarda kaldı ve tozlandı. Nintendo da Tengen'e hemen telif davası açtı. Aynı yıl Temmuz ayında Tetris'in Nintendo versiyonunu çıkardı ve Tetris'li Game Boy'lar "Tetrisized" olarak satılmaya başladı. Amerika'da 3 milyonun üzerinde satışa ulaştı ve büyük başarı elde etti.

Tetris bugüne kadar yaklaşık 200 milyon kopya satmayı başarabilmiş nadir oyunlardan biri. Yıllar boyunca her platformda ve konsolda yerini aldı ve almaya devam ediyor. Rogers'ın söylediği gibi; "If the screen has got enough dots to display it, Tetris will be on it."