O uzun çubuğa çok ihtiyacınız var. Ancak bir türlü gelmiyor. Yine de her an gelebilme ihtimali sizi oyunda tutuyor.

Hele ki gelsin, her şey nasıl da düzelecek bir anda. Tüm sorunlarınız çözülüverecek. Üst üste binen yüklerinizden sizi bir anda kurtaracak, sizi düzlüğe çıkaracak. Adeta yeniden başlayacaksınız hayata/oyuna.

..değil mi?

Belki de değil. Belki de tam olarak öyle. Tetris oynamış herkes uzun çubuğu uzun uzun beklemiş, bazen tam vaktinde gelmiş bazen de geldiğinde artık iş işten çoktan geçmiştir. Tetris hayata bu yüzden benzerdir ve güzeldir.

Hasan Hüseyin Korkmazgil'in dediği gibi;

...dostum dostum güzel dostum
bu ne beter çizgidir bu
bu ne çıldırtan denge
yaprak döker bir yanımız
bir yanımız bahar bahçe...

Arts Centre Melbourne'de Tetris adlı gösteriden bir kare
Arts Centre Melbourne'de Tetris adlı gösteriden bir kare

Tetris'i muhakkak bilirsiniz ama Alexey Pajitnov'dan yani Tetris'in yaratıcısından pek haberdar olmayabilirsiniz. Moskova Bilimler Akademisinde bilgisayar programcısı olan Pajitnov, Tetris'i bundan 36 yıl önce geliştirdi.

Tetris dünyanın en popüler dolayısıyla en çok satan oyunlarından biri. Bu ünü sayesinde onlarca telif kavgasına da sahne oldu.

Pajitnov oyunu tasarladıktan sonra Vadim Gerasimov da oyunu IBM PC'ye taşıdı ve bu sayede Tetris çılgınlığı Moskova ve çevresinde başlamış oldu. Ardından hikayeye dahil olan macar yazılımcılar Tetris'in apple ve commodore 64 versiyonlarını ürettiler. Bu versiyonlar ingiliz bir yazılım şirketinin dikkatini çekti ve uzun yıllar sürecek çekişmeler başladı.

İngiliz yazılım şirketinin başkanı Robert Stein pc versiyonunun haklarını almak için Pajitnov ile görüşmeye çalışır. Aynı zamanda apple ve c64 için de macarlarla temas halindedir. Fakat daha hızlı davranan biri çıkar; Robert Maxwell'in Mirrorsoft'u. Stein, Pajitnov'u ikna etmeye çalışırken Ruslar da olaya dahil olur ve Pajitnov'a baskı yaparak Tetris'in haklarının satılmasına engel olurlar. Stein, Pajitnov'dan eli boş dönünce de rotayı macarlara kırar ve Tetris'in aslında macarlara ait olduğunu iddia eder.

Stein lobi faaliyetleri ile uğraşırken, Spectrum Holobyte ve Mirrorsoft oyunu piyasaya sürmeye başlamıştır bile. Piyasaya çıkan oyun, rusların baskıları sonucu yoğun olarak rus temaları taşır. (Kızıl meydan, Yuri Gagarin'li uzay teması vb.) 1988 yılına gelindiğinde Tetris Amerika ve İngiltere'de en çok satılan bilgisayar oyunu ünvanını kazanır.

Asla vazgeçmeyen Stein bu kez Tetris'in salon oyunları hakkını alabilmek için sonradan kurulan ve hakları elinde bulunduran Elorg'un yöneticisi Alexinko ile görüşür. Bu esnada Spectrum sahip olduğu hakları Japonya'da bir başka oyun şirketine devreder ve Japonya'da hareketli günler başlar.

1988'in sonlarında "Game Boy" çılgınlığı baş gösterir ve Minoru Arakawa Tetris'i bir paket olarak yeni oyuncağında sunmak ister. Haklarını satın alabilmek için Henk Rogers (Bullet-Prof Software) ile görüşür.

tetris tarihi

Rogers, Stein ve Maxwell'in oğlu Kevin telif savaşlarında öne geçmek ve yeni anlaşmalar koparabilmek için Moskova'ya uçarlar. Rogers öncelikle Elorg temsilcisi Evgeni Belikov'la görüşür. Pajitnov ve Ruslar'ı etkilemeyi başarır ve Tetris'in taşınabilir versiyonunun hakları için imza attırır. Bunun ardından, Rogers, Famicom versiyonunu Ruslara gizlice gösterir. Belikov bu duruma çok şaşırır. Rogers'a konsol versiyonu yapabilmesi için hakları vermemiştir. Rogers bu hakları Tengen'den aldığını söyler fakat Belikov'un Tengen hakkında hiçbir fikri yoktur. Rogers, rusları sakinleştirmeye çalışıyordur ve Belikov'a hikayeyi anlatmaya başlar.

Robert Stein'ın anlaşması sadece Tetris'in bilgisayarlar için olan versiyonlarında geçerlidir. Diğer hiçbir hakkı satabilmesi mümkün değildir. Görüyordur ki Tetris'e ait bütün konsol haklarını almak adına hala bir şansı vardır, fakat şunu da biliyordur ki kendisinden çok daha büyük olan Atari ile savaşmak zorundadır.

Belikov, Stein ile anlaşmayı günceller. Anlaşmada bilgisayarlar "İşlemci, monitör, disk sürücüsü(leri), klavye ve işletim sistemlerinden oluşan PC' bilgisayarlar" şeklinde tanımlanmaktadır. Stein bu anlaşmaya arcade haklarını da ekleyerek Moskova'dan ayrılır. Rogers, 89 yılında Moskova'ya tekrar bir ziyaret gerçekleştirecek ve bu kez dev bir anlaşma ile konsol haklarını Nintendo adına satın alacaktır. Bu anlaşmanın yanına Tetris ile ilgilenen kimse yaklaşamayacaktır. Nintendo ve BPS artık en büyük Tetris oyuncusu olmuşlardır.

Maxwell kuvvetli biriydi ve Tetris'i geri almayı kafaya koymuştu. Hem Sovyet hem de İngiliz hükümetleriyle görüşmeler yaparak işleri kendi lehine döndürmeyi planlıyordu. Komunist parti ve Elorg arasında bir savaş başlatmıştı ve yüksek makamlardan japon şirket için daha fazla endişelenmemesi konusunda söz almıştı. Tüm bunlardan sonra Nintendo CEO'su apartopar Moskava'ya uçtu. Elorg ile Sovyet hükümeti arasında yaşananları dinledi ve o gece Tengen'in Nintendo'yu dava ettiğini öğrendi.

Tengen olan bitenden faydalanarak kendi Tetris versiyonunu piyasaya sürdü. Buna karşın iyi hesap yapamayan Tengen'in yüzbinlerce Tetris versiyonu raflara çıkamadan depolarda kaldı ve tozlandı. Nintendo hiç zaman kaybetmeden Tengen'e telif davası açtı. Aynı yıl Temmuz ayında Tetris'in Nintendo versiyonunu çıkardı ve Tetris'li Game Boy'lar "Tetrisized" olarak satılmaya başladı. Amerika'da 3 milyonun üzerinde satışa ulaştı ve çok büyük başarı elde etti.

Tetris bugüne kadar yaklaşık 200 milyon kopya satmayı başarabilmiş nadir oyunlardan biri. Yıllar boyunca her platformda ve konsolda yerini aldı ve almaya devam ediyor. Rogers'ın söylediği gibi;

If the screen has got enough dots to display it, Tetris will be on it.